Yapay zekâ ile görsel üretmek markalara hız ve maliyet avantajı sağlıyor; ancak bu görsellerin kime ait olduğu, telif açısından korunup korunmadığı ve başkalarının haklarını ihlal edip etmediği soruları henüz netleşmiş değil. Bu yazıda, yapay zekâ görsellerini kurumsal iletişimde kullanırken dikkat etmeniz gereken başlıkları özetliyoruz.
Hemen belirtelim: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve mahkeme kararları bu alanda hâlâ şekilleniyor; somut bir kullanım için mutlaka fikrî mülkiyet alanında uzman bir hukuk danışmanına başvurun.
Yapay zekâ ile üretilen görselin sahibi kim?
Türkiye'de telif hakları 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ile düzenlenir. Kanun, eseri "sahibinin hususiyetini taşıyan" fikir ve sanat ürünü olarak tanımlar ve eser sahipliğini eseri meydana getiren kişiye bağlar. Yapay zekâ ile üretilen içeriklere özgü bir düzenleme ise yürürlükte değil. Bu nedenle insan katkısı olmadan, yalnızca kısa bir komutla (prompt) üretilmiş bir görselin eser olarak korunup korunamayacağı tartışmalıdır.
Başka ülkelerde de tablo benzer. Örneğin ABD Telif Hakkı Ofisi, 2023'te yayımladığı rehberde insan yaratıcılığı içermeyen yapay zekâ çıktılarının telif tescili alamayacağını, yalnızca insanın yaratıcı katkısının (seçim, düzenleme, sonradan yapılan değişiklikler) korunabileceğini belirtti. Markalar için pratik sonuç şu: Yapay zekâ ile ürettiğiniz bir görselin başkaları tarafından benzer biçimde kullanılmasını engellemeniz zor olabilir.
Eğitim verisi ve benzerlik riski
Görsel üreten modellerin önemli bir kısmı, internetten toplanan çok sayıda görselle eğitildi. Bu görsellerin izinsiz kullanıldığı gerekçesiyle sanatçılar ve görsel ajansları tarafından açılan davalar sürüyor; Getty Images'ın Stability AI şirketine karşı açtığı dava bunların en bilinenlerinden biri. Bu davaların sonuçları, sektörün nasıl şekilleneceği üzerinde belirleyici olabilir.
Markalar için bu belirsizliğin somut karşılığı, üretilen görselin mevcut bir eseri, karakteri ya da logoyu fazlasıyla andırması riskidir. Özellikle şu durumlarda dikkatli olun:
- Sanatçı adıyla stil taklidi: Komutlarda yaşayan bir sanatçının, illüstratörün ya da fotoğrafçının adını vererek "onun tarzında" görsel istemek.
- Tanınmış karakterler: Film, çizgi film ya da oyun karakterlerine benzeyen figürler üretmek.
- Başka markaların öğeleri: Başka markaların logo, ambalaj ya da ürün tasarımlarını andıran öğeler içeren görseller kullanmak.
- Gerçek kişiler: Gerçek kişilere, özellikle tanınmış kişilere benzeyen yüzler üretmek. Bu durum telifin yanı sıra kişilik haklarını da ilgilendirir.
Kullandığınız aracın kullanım koşulları
Her yapay zekâ aracının kullanım koşulları farklıdır ve bu koşullar sık sık güncellenir. Ticari bir projede kullanmadan önce şu sorulara yanıt arayın:
- Ücretsiz sürümle üretilen görseller ticari amaçla kullanılabiliyor mu, yoksa bu hak yalnızca ücretli planlarda mı tanınıyor?
- Üretilen görsellerin kullanım hakları size mi bırakılıyor, sağlayıcı da bu görselleri kullanabiliyor mu?
- Yüklediğiniz görseller ve yazdığınız komutlar modelin eğitiminde kullanılıyor mu, bunu kapatabiliyor musunuz?
- Sağlayıcı, modelini lisanslı içeriklerle eğittiğini belirtiyor mu? Bazı sağlayıcılar kurumsal planlarda üçüncü kişilerden gelebilecek telif taleplerine karşı tazminat güvencesi sunuyor; bu güvencenin kapsamını ve koşullarını dikkatle okuyun.
Markalar için pratik kontrol listesi
- Kayıt tutun: Görselin hangi araçla, hangi tarihte ve hangi komutla üretildiğini kaydedin. Olası bir anlaşmazlıkta bu kayıtlar işinize yarar.
- İnsan katkısını artırın: Yapay zekâ çıktısını nihai ürün değil, taslak olarak görün. Tasarımcınızın yaptığı düzenlemeler, kompozisyon ve son rötuşlar hem özgünlüğü hem de görselin korunabilme ihtimalini artırır.
- Kimlik öğelerini yapay zekâya bırakmayın: Logo, maskot ve ambalaj gibi tescil ettirmek isteyeceğiniz kalıcı kimlik öğelerini tasarımcınızla, özgün olarak üretin. Yapay zekâ ile üretilmiş bir logonun korunması ve tescili zor olabilir.
- Benzerlik kontrolü yapın: Yayına almadan önce görseli tersine görsel arama araçlarıyla kontrol edin ve tanıdık bir eseri andırıp andırmadığına bakın.
- Kişisel verilere dikkat edin: Çalışan ya da müşteri fotoğraflarını yapay zekâ araçlarına yüklemek, KVKK kapsamında kişisel veri işleme ve çoğu zaman yurt dışına veri aktarımı anlamına gelir. Bunu ilgili kişilerin bilgisi ve gerekli hukuki dayanak olmadan yapmayın.
- Gerçeği çarpıtmayın: Ürün fotoğrafı yerine kullanılan bir yapay zekâ görseli ürünü olduğundan farklı gösteriyorsa yanıltıcı reklam sorununa yol açabilir. Ürün tanıtımında gerçek ürün görselini esas alın.
Şeffaflık ve itibar
Düzenlemeler de şeffaflık yönünde ilerliyor. Avrupa Birliği'nin Ağustos 2024'te yürürlüğe giren Yapay Zekâ Yasası (AI Act), kademeli olarak uygulanacak hükümleri arasında yapay zekâ ile üretilmiş ya da değiştirilmiş gerçekçi içeriklerin (deepfake) bu şekilde belirtilmesine ilişkin yükümlülükler de getiriyor. Avrupa'daki kullanıcılara hizmet veren markaların bu takvimi yakından izlemesi gerekiyor.
Yasal bir zorunluluk olmasa bile, yapay zekâ ile üretildiğini açıkça belirttiğiniz bir görsel, sonradan fark edilip tartışma yaratan bir görselden çok daha az itibar riski taşır. Özellikle gerçek kişileri, yerleri ya da olayları canlandıran görsellerde şeffaf olmak, takipçilerinizin güvenini korumanın en kolay yoludur.
Yapay zekâyı bilinçli kullanmak
Yapay zekâ görselleri doğru kullanıldığında fikir taslakları, sunumlar, sosyal medya ve kampanya üretiminde ciddi bir hız kazandırır. Önemli olan, bu hızı marka güvenliğinden ödün vermeden elde etmektir. Hukuki çerçeve için uzmanınıza danışmayı ihmal etmeyin; yapay zekâyı iş akışınıza güvenli biçimde nasıl yerleştirebileceğinizi konuşmak isterseniz hizmetlerimize göz atabilir ya da iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
